طب فیزیکی و توانبخشی
طب فیزیکی و توانبخشی یک رشته پزشکی است که تخصص در بررسی، پیشگیری و درمان معلولیت ها و ناتوانی های فیزیکی دارد .برا آشنایی با این شاخه از پزشکی در ادامه این نوشته با ما همراه باشید.
طب فیزیکی و توانبخشی چگونه به من کمک می کند؟
این طب می تواند به بیمارانی که مبتلا به بیماری های مزمن ، درد یا ناتوانی ها به سمت عملکرد بهینه کمک کند. متخصصین این طب مشکلات عضلانی اسکلتی از جمله کمر درد و گردن درد ، آسیب های نخاعی و سایر بیماری را تشخیص و درمان کند .
با استفاده از عوامل فیزیکی و ورزش درمانی، توانبخشی به بیماران می تواند به روش های زیر به بیماران کمک کند:
کاهش درد، افرادی که مبتلا به اختلالات هستند در بهبود کیفیت زندگی کمک کنند. آموزش استفاده از ابزارهایی کمک کننده مانند صندلی چرخ دار یا بریس ها
تمرینات به چه شکل است ؟
پزشکان طب فیزیکی از انواع روش درمانی استفاده می کنند. که شامل درمان با امکانات بیمارستان پ سرپایی است. بعضی از بیماری هایی که توسط پزشکان طب فیزیکی به حالت بستری معاینه می شوند. شامل آسیب نخاعی، آسیب مغزی، سکته مغزی، MS، فلج اطفال، سوختگی و توانبخشی اسکلتی عضلانی هستند. متخصصین طب فیزیکی پس از بستری کردن بیمار با استفاده از مهارت های تیمی مشترک با کادر خدمات اجتماعی و بقیه متخصصین درمانی برای مدیریت بهتر در این مسائل مشورت و همکاری می کنند .
چه زمان باید به متخصص طب فیزیکی مراجعه کنم؟
ناحیه ایی آسیب دیده باشد که باعث درد شده و یا مانع عملکرد فیزیکی باشد
درد مزمن در ناحیه گردن یا کمر
وقتی بیمار دچار سکته یا سایر آسیب های عصبی که عملکرد فیزیکی را محدود می کند، شده است اولین فکری که به ذهنتان می رسد جراحی است که این درد مزمن را کاهش دهد .
شروع درمان :
یک پزشک طب فیزیکی در اول کار وضعیت شمارا به طور کامل ارزیابی می کند و هرگونه بیماری های جدی پزشکی را برای ایجاد یک برنامه درمان رد می کند.
درک روشنی از وضعیت و محدودیت های شما به شما و پزشک شما کمک خواهد کرد که یک برنامه درمان مناسب برای نیازهای منحصر به فرد خود داشته باشید.
برنامه منحصر به فرد :
پزشک متناسب با وضعیت شما یک برنامه ورزشی مناسب می دهد .
متخصص طب فیزیکی می تواند دارو، حرکات کششی و ماساژ برای تسکین درد در کوتاه مدت و همچنین تمرینات قدرتی برای جلوگیری از درد در آینده تجویز نماید.
برای چه بیماری هایی باید به متخصص طب فیزیکی و توانبخشی مراجعه کرد؟
متخصص طب فیزیکی و توانبخشی یک پزشک تخصصی است که به درمان و توانبخشی افراد با ناتوانی های اکتسابی یا مادرزادی که در عملکرد شخصی و اجتماعی فرد اختلال به وجود آورده اند، می پردازد. برخی از بیماری های مربوط به این رشته عبارتند از:
- بیماری های سیستم عصبی مانند آسیب نخاعی، سکته مغزی، ام اس، پارکینسون، فلج مغزی کودکان و ….
- بیماری های قلبی – ریوی مانند سکته قلبی، نارسایی قلبی، آسم و COPD و …
- بیماری های ارتوپدی مانند توانبخشی قبل و بعد از جراحی های ارتوپدی، شکستگی ها، آرتروز مفاصل، پوکی استخوان و ….
- بیماری های اسکلتی-عضلانی مانند کمردرد، برون زدگی ديسك كمر و گردن، گیرافتادگی های عصب در نقاط مختلف، آسيب های تاندونی و …
- سایر بيماری های ناتوان کننده مانند نقص عضو، سوختگي، سرطان، پيوند و هر بيماری كه در عملكرد شخصی و اجتماعی فرد اختلال به وجود آورده باشد.
-
تفاوت طب فیزیکی و ارتوپد
- تفاوت های زیر را می توان بین دو رشته پزشکی طب فیزیکی و ارتوپد نام برد:
- طب فیزیکی و توانبخشی یک رشته پزشکی بالینی است که به پیشگیری، تشخیص، درمان و توانبخشی بیماران با اختلالات فیزیکی یا ناتوانی های حرکتی مربوط به مغز، نخاع، اعصاب، استخوان ها، مفاصل، رباط ها، ماهیچه ها و تاندون ها می پردازد. این رشته به حداکثر رساندن عملکرد، استقلال و کیفیت زندگی بیماران تمرکز دارد. متخصصین این رشته جراح نیستند.
- ارتوپد یک رشته پزشکی جراحی است که به درمان و جراحی بیماران با آسیب های ساختاری یا عملکردی استخوان ها، مفاصل، رباط ها و عضلات مربوط به ستون فقرات، دستها، پایین تنه و … می پردازد. این رشته به بازسازی ساختار و عملکرد قسمت های آسیب دیده چارچوب بدن تمرکز دارد.
خدمات کلینیک طب فیزیکی و توانبخشی دکتر احمد محمودآبادی
یکی از بهترین مراکز طب فیزیکی و توانبخشی در تهران کلینیک دکتر احمد محمودآبادی است که خدمات زیر را ارائه می دهد:
- درمان دیسک ستون فقرات بدون جراحی با استفاده از درمان های دستی، تزریق اوزون و لیزر پرتوان
- درمان آرتروز زانو با استفاده از روش های تزریقی مانند ارتوکین و اوزون یا غیر تزریقی مانند طب سوزنی و لیزر پرتوان
- درمان خارپاشنه با شاک ویو
- طب سوزنی تخصصی و الکتریکال
- فیزیوتراپی تخصصی
تفاوت طب فیزیکی و توانبخشی با فیزیوتراپی
در حالی که هم طب فیزیکی و توانبخشی و هم فیزیوتراپی به دنبال بهبود عملکرد و تحرک افراد هستند، اما دو تخصص مجزا با تفاوت های کلیدی در زمینه آموزش، دامنه وظایف و رویکردهای درمانی هستند. به طور مثال:
متخصصان طب فیزیکی پزشکانی هستند که دوره پزشکی عمومی را گذرانده و سپس در رشته ی تخصصی طب فیزیکی و توانبخشی (PM&R) به مدت 4 سال تحصیل می کنند. آنها در تشخیص و درمان بیماری های مرتبط با سیستم حرکتی عضلانی اسکلتی، اعصاب و مغز تخصص دارند.
اما فیزیوتراپیست ها دارای مدرک کارشناسی یا کارشناسی ارشد در رشته فیزیوتراپی هستند. آنها بر تمرینات حرکتی، تقویتی و توانبخشی تمرکز دارند.
وظایف متخصصان طب فیزیکی دامنه وسیعی از وظایف را شامل می شوند، از جمله:
- تشخیص و درمان بیماری های مرتبط با سیستم حرکتی عضلانی اسکلتی، اعصاب و مغز
- تجویز دارو
- انجام تزریقات درمانی
- تجویز فیزیوتراپی
- تجویز وسایل کمکی مانند بریس و عصا
- انجام اعمال جراحی در برخی موارد
اما فیزیوتراپیست ها بر برنامه های توانبخشی تمرکز دارند که شامل تمرینات حرکتی، تقویتی و کششی برای بهبود دامنه حرکتی، قدرت و تعادل می باشد. آنها همچنین ممکن است از تکنیک های مختلفی مانند اولتراسوند، تحریک الکتریکی و گرما و سرما برای کاهش درد و التهاب استفاده کنند.
در نهایت، انتخاب بین متخصص طب فیزیکی و فیزیوتراپی به نیازهای فردی شما بستگی دارد. اگر به دنبال تشخیص و درمان یک بیماری مرتبط با سیستم حرکتی عضلانی اسکلتی، اعصاب و مغز هستید، ممکن است بهتر باشد به یک متخصص طب فیزیکی مراجعه کنید.
در هر دو صورت، مشورت با پزشک خود برای تعیین بهترین مسیر درمانی برای شما بسیار مهم است.
روش های تشخیص طب فیزیکی و توانبخشی
متخصصان طب فیزیکی و توانبخشی از طیف گسترده ای از روش های تشخیصی برای ارزیابی وضعیت بیماران خود و تعیین علت درد یا مشکلات حرکتی آنها استفاده می کنند. برخی از رایج ترین روش های تشخیصی عبارتند از:
معاینه فیزیکی
معاینه فیزیکی شامل بررسی دقیق عضلات، مفاصل، استخوان ها، اعصاب و سایر بافت های مرتبط با درد یا مشکل حرکتی بیمار است.
سابقه پزشکی
متخصص طب فیزیکی در مورد سابقه پزشکی بیمار، از جمله هر گونه بیماری یا آسیب قبلی، داروهایی که مصرف می کند و علائم فعلی او سوال می کند.
آزمایشات تصویربرداری
این آزمایشات می توانند تصاویری از داخل بدن بیمار را ایجاد کنند و به متخصص طب فیزیکی در تشخیص علت درد یا مشکل حرکتی او کمک کنند. آزمایشات تصویربرداری رایج شامل اشعه ایکس،MRI و سی تی اسکن است.
تفاوت طب فیزیکی و توانبخشی
طب فیزیکی و توانبخشی دو رشته مرتبط اما متفاوت در حوزه پزشکی هستند. هر دو رشته به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک می کنند. اما تفاوت های مهمی در اهداف، روشها و تخصص های آنها وجود دارد.
طب فیزیکی
طب فیزیکی، که به عنوان فیزیاتری نیز شناخته می شود، یک تخصص پزشکی است که بر تشخیص، مدیریت و درمان بیماریها و ناتوانی های مرتبط با سیستم عصبی، عضلانی و اسکلتی تمرکز دارد. متخصصین طب فیزیکی (فیزیاتریستها) از روش های مختلفی برای بهبود عملکرد فیزیکی بیماران استفاده می کنند، از جمله:
- تشخیص و ارزیابی: استفاده از تست های تصویربرداری، الکترودیاگنوستیک و معاینات بالینی برای تشخیص مشکلات.
- درمان های غیرجراحی: شامل فیزیوتراپی، درمان دستی، الکتروتراپی و تزریقات تخصصی.
- مدیریت درد: استفاده از داروها، تزریقات و تکنیک های مختلف برای کاهش درد.
توانبخشی
توانبخشی به مجموعه ای از روشها و تکنیک ها اطلاق می شود که به منظور بازگرداندن و بهبود عملکرد جسمی، روحی و اجتماعی فرد پس از آسیب ها، بیماری ها یا جراحی ها استفاده می شود. توانبخشی شامل زمینه های مختلفی است، از جمله:
- توانبخشی ارتوپدی: برای بهبود عملکرد پس از آسیب های اسکلتی – عضلانی.
- توانبخشی عصبی: برای بیماران با آسیب های مغزی و نخاعی.
- توانبخشی قلبی – ریوی: برای بهبود عملکرد قلب و ریه پس از بیماری ها یا جراحی ها
کاربردهای طب فیزیکی و توانبخشی چیست؟
طب فیزیکی و توانبخشی دو حوزه مهم در پزشکی هستند که به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک می کنند. هر یک از این حوزه ها کاربردهای خاص خود را دارند که در ادامه به آنها می پردازیم:
کاربرد طب فیزیکی
- تشخیص و درمان درد
- دردهای عضلانی و اسکلتی: مانند کمردرد، گردن درد، درد شانه و زانو
- آرتروز و اختلالات دیسک: درمان مشکلاتی مانند آرتروز و فتق دیسک بدون نیاز به جراحی
- مدیریت درد مزمن
- استفاده از روشهای مختلف مانند داروهای ضددرد، تزریقات تخصصی و الکتروتراپی برای کاهش دردهای مزمن
- توانبخشی پس از آسیب های ورزشی
- کمک به ورزشکاران برای بازگشت به فعالیت های ورزشی پس از آسیب ها و جراحیها
تشخیص و درمان اختلالات عصبی
- استفاده از تست های الکترودیاگنوستیک (نوار عصب و عضله) برای تشخیص اختلالات عصبی و درمان آنها
کاربردهای توانبخشی
- توانبخشی ارتوپدی
- بهبود عملکرد پس از آسیب های اسکلتی-عضلانی مانند شکستگی ها و جراحی های ارتوپدی
- توانبخشی عصبی
- کمک به بیماران با آسیب های مغزی و نخاعی برای بازگشت به زندگی عادی و بهبود عملکرد حرکتی
- توانبخشی قلبی-ریوی
- بهبود عملکرد قلب و ریه پس از بیماری ها یا جراحی های قلبی و ریوی
تفاوت فیزیاتریست و فیزیوتراپیست
فیزیاتریست (Physiatrist) و فیزیوتراپیست (Physical Therapist) هر دو در زمینه درمان های حرکتی تخصص دارند، اما نقش ها و آموزش هایشان متفاوت است. در ادامه به طور کامل به بررسی این تفاوت ها پرداختیم.
معرفی تخصص و نقش فیزیوتراپیست و فیزیاتریست
فیزیاتریست: پزشک متخصص در زمینه پزشکی فیزیکی و توانبخشی، دارای مدرک پزشکی (MD یا DO) و تخصص در توانبخشی، مسئول تشخیص و درمان بیماری های مربوط به توانبخشی، از جمله آسیب های ورزشی، دردهای مزمن و اختلالات حرکتی.
فیزیوتراپیست: متخصص در ارائه خدمات فیزیوتراپی برای بهبود حرکت و کاهش درد، دارای مدرک کارشناسی یا فوق لیسانس در فیزیوتراپی، تمرکز بر تکنیک های درمانی مانند تمرینات فیزیکی، ماساژ و استفاده از تجهیزات درمانی.
وظایف و فعالیت های فیزیاتریست و فیزیوتراپیست
فیزیاتریست: ارزیابی و تشخیص مشکلات پزشکی بیماران، تجویز دارو، درمان های پزشکی و برنامه های توانبخشی و همکاری با تیم های پزشکی برای مدیریت جامع بیماران.
فیزیوتراپیست: طراحی و اجرای برنامه های درمانی برای بهبود حرکت و عملکرد، آموزش بیماران در مورد تکنیک های خودمراقبتی و تمرینات خانگی و ارزیابی پیشرفت بیماران و تنظیم برنامه های درمانی بر اساس نیازهای آن ها.
متخصص طب فیزیکی و توانبخشی چه بیماری ها و مشکلاتی را درمان می کند؟
متخصصان طب فیزیکی و توانبخشی با عملکرد خود به کنترل و مدیریت طیف وسیعی از بیماری ها و مشکلات حرکتی می پردازند. بیماری ها و مشکلاتی که متخصص طب فیزیکی و توانبخشی درمان می کند عبارتند از:
1.اختلالات اسکلتی-عضلانی
- آسیب های ورزشی مانند کشیدگی ها و پارگی های عضلانی.
- آرتروز به ویژه آرتروز زانو و مفاصل دیگر.
- دردهای مزمن مانند درد کمر و گردن.
2.بیماری های عصبی
- سکته مغزی مانند کمک به بازتوانی حرکتی پس از سکته.
- مولتیپل اسکلروزیس مانند مدیریت علائم و بهبود عملکرد حرکتی.
- پارکینسون
3.بیماری های قلبی و عروقی
- بیماری های قلبی و برنامه های توانبخشی قلبی برای بهبود عملکرد قلب.
4.مشکلات حرکتی
- اختلالات حرکتی مانند فلج مغزی و دیستروفی عضلانی.
- مشکلات تعادل و هماهنگی به ویژه در سالمندان.
5.مشکلات بعد از جراحی
- توانبخشی بعد از جراحی مانند جراحی زانو یا لگن.
6.دردهای حاد و مزمن
- دردهای مزمن و مدیریت دردهای مزمن با روش های غیرجراحی.
به طور کلی متخصصان طب فیزیکی و توانبخشی با استفاده از روش های مختلف درمانی، به بیماران کمک می کنند تا بهبود یابند و کیفیت زندگی خود را افزایش دهند.
طب فیزیکی همان توانبخشی است؟
بسیاری از افراد تصور می کنند طب فیزیکی و توانبخشی یکی هستند. اما باید بگوییم که طب فیزیکی و توانبخشی دقیقا یکسان نیستند. اما ارتباط بسیار نزدیکی با هم دارند. به این صورت که:
طب فیزیکی: این یک شاخه تخصصی از پزشکی است که روی تشخیص، درمان و پیشگیری از اختلالات سیستم عصبی، عضلانی، اسکلتی و قلبی عروقی تمرکز دارد. پزشکان طب فیزیکی با استفاده از روش های مختلفی مثل دارو، تزریق، فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی و… به بیماران کمک می کنند تا عملکرد بدنی و کیفیت زندگی خود را بهبود ببخشند. به عبارت دیگر، پزشک طب فیزیکی، رهبر تیم توانبخشی است و برنامه درمانی کلی را تعیین می کند.
توانبخشی: این یک فرآیند گسترده است که شامل مجموعه ای از خدمات و مداخلات درمانی است که هدف آن کمک به افراد برای بازیابی یا حفظ حداکثر توانایی هایشان بعد از یک آسیب، بیماری یا عمل جراحی است. توانبخشی می تواند شامل فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی، مشاوره روانشناسی و… باشد.
پس تفاوت اصلی طب فیزیکی و توانبخشی در این است:
طب فیزیکی یک تخصص پزشکی است که توسط پزشکان متخصص انجام می شود.
توانبخشی یک فرآیند درمانی است که توسط یک تیم از متخصصان مختلف (از جمله پزشکان طب فیزیکی، فیزیوتراپیست ها، کاردرمانیست ها و…) انجام می شود.
به زبان ساده تر پزشک طب فیزیکی مثل یک رهبر ارکستر است که تمام نوازنده ها (متخصصان توانبخشی) را هدایت می کند. تا یک سمفونی (بهبود سلامتی بیمار) را اجرا کنند.
روشهای تشخیص بیماری در طب فیزیکی
متخصصان طب فیزیکی و توانبخشی با داشتن دانش و تجربه گسترده خود، به دنبال درمان درد و جلوگیری از ناتوانی های بیشتر در بیماران هستند. در ابتدای مراجعه به این متخصص، پزشک با پرسیدن سوالاتی درباره سابقه پزشکی و خانوادگی شما، سعی می کند. تا عوامل احتمالی ایجادکننده مشکل را شناسایی کند.
همچنین، در این جلسه از شما خواسته می شود تا اهداف خود از درمان را شرح دهید. خواه هدف، رفع کمردرد مزمن باشد یا تقویت عضلات و بهبود عملکرد بدنی.
پزشکان طب فیزیکی با در نظر گرفتن شرایط فردی شما، به شما کمک می کنند. تا بر موانعی که مانع از داشتن یک زندگی فعال و کامل می شوند، غلبه کنید.
در صورتی که برای تشخیص دقیق تر نیاز باشد، ممکن است پزشک به انجام برخی آزمایش های تشخیصی از جمله رادیوگرافی، مطالعات هدایت عصبی و الکترومیوگرافی (EMG) اشاره کند. این آزمایش ها به شناسایی علت اصلی مشکل کمک می کنند.
نکته مهم این است که پزشکان طب فیزیکی و توانبخشی، به جای تمرکز صرف بر یک علامت یا بیماری خاص، به سلامت کلی و جامع شما توجه ویژه ای دارند.
کاربرد اوزون تراپی در طب فیزیکی
یکی از شایع ترین کاربردهای اوزون تراپی درمان کمردرد و دیسک گردن است. گاز اوزون به صورت تزریقی به ناحیه آسیب دیده تزریق می شود. تا التهاب و فشار روی ریشه های عصبی را کاهش دهد.
در واقع تزریق اوزون به داخل مفصل می تواند التهاب سینوویال (پوشش مفصلی) را کاهش داده، درد را تسکین دهد. و به حفظ غضروف مفصلی کمک نماید.
در مواردی مانند فیبرومیالژیا یا سندرم های درد اسکلتی-عضلانی مزمن، تزریقات موضعی اوزون ممکن است به کاهش درد و بهبود عملکرد آن کمک کند.
در مواردی مانند تاندونیت یا پارگی های جزئی رباط، تزریق اوزون در اطراف یا داخل بافت آسیب دیده می تواند روند ترمیم را تسریع کند.
مکانیسم اثر اوزون تراپی در طب فیزیکی
اوزون تراپی در طب فیزیکی با کاهش التهاب، تسکین درد، بهبود گردش خون و اکسیژن رسانی به بافت و تحریک ترمیم سلولی عمل می کند. این اثرات به بهبود مشکلات اسکلتی-عضلانی مانند فتق دیسک و آرتروز کمک می نماید. به طور کلی مکانیسم اثر اوزون تراپی در طب فیزیکی به شرح زیر است:
- اوزون به تعدیل پاسخ های ایمنی بدن و کاهش تولید موادی که باعث التهاب می شوند، کمک می کند. این اثر به ویژه در کاهش التهاب مفاصل، دیسک های بین مهره ای و بافت های نرم آسیب دیده موثر است.
- با کاهش التهاب و تاثیر بر مسیرهای انتقال درد، اوزون تراپی می تواند به تسکین دردهای مزمن و حاد اسکلتی-عضلانی کمک کند.
- اوزون باعث افزایش انعطاف پذیری گلبول های قرمز خون شده و توانایی آن ها را در آزادسازی اکسیژن به بافت های بدن بالا می برد. این مسئله موجب تغذیه بهتر بافت های آسیب دیده و تسریع روند ترمیم خواهد شد.
- اوزون یک ضدعفونی کننده قوی است و می تواند در برابر باکتری، ویروس و انواع قارچ موثر باشد. این خاصیت در مواردی که عفونت نقش در بروز یا تشدید مشکل اسکلتی-عضلانی دارد، بسیار مفید می باشد.
- اوزون تراپی ممکن است باعث تحریک سلول های مسئول بازسازی بافت و افزایش ترشح فاکتورهای رشد شود که به ترمیم غضروف، رباط، تاندون ها و سایر بافت های آسیب دیده کمک می کند.
البته توجه داشته باشید اوزون تراپی باید حتما توسط پزشک متخصص طب فیزیکی و توانبخشی یا پزشکی که تجربه و آموزش کافی در این زمینه دارد، انجام شود.
در واقع دوز اوزون، غلظت آن و محل تزریق بر اساس نوع بیماری، شدت آن و وضعیت بیمار توسط پزشک تعیین می گردد.
بدون نظر